Maciej Pinkwart

Grecja 2026

Słoneczny patrol

 

Widok na Akropol1.     Kolacja z Akropolem

 

Grecja od blisko 20 lat jest naszym letnim ćwiczeniem obowiązkowym. Oczywiście lato greckie to lato do kwadratu, ale nawet i do przeszło 30 stopni w zacienionych miejscach można przywyknąć, o czym świadczą codzienne stroje Greków. To lato greckie to dla mnie przede wszystkim termin: zwykle właśnie tam, na Bałkanach czy na wyspach spędzam pierwszy dzień lata. I tam dochodzi do mnie smutna świadomość, że choć lato właśnie dopiero się rozpoczęło, to najdłuższe dni już minęły i nieuchronnie zmierzamy ku zimie. No, powiedzmy – ku jesieni.  Bywało i tak, że nadchodzącą jesień też witałem w Grecji, ale poza wcześniej zapadającym zmrokiem żadnych innych oznak zmiany pory roku nie odczuwałem. A z wiosną, no cóż, bywało różnie: widywałem Lefka Ori, Góry Białe na Krecie białe, nie tylko od tworzącego je wapienia, a kiedyś przez zaspy śnieżne nie mogliśmy się dokopać do jaskini Dikte – w połowie czerwca…

Ale to była Kreta, wysokie góry i wyjątkowo chłodny czerwiec. Teraz ani o tym mowy nie ma. Choć gdy wysiadamy na lotnisku Venizelosa pod Atenami nie odczuwam specjalnie szoku termicznego. Ani porównać tego wrażenia z odczuciem z 2007 roku, kiedy idąc przez płytę lotniska Diagorasa na Rodos miałem wrażenie, że nagle znalazłem się w starej Nowej Hucie i zmierzam prosto do pieca martenowskiego. Więc Ateny witają nas zwykłym, kontynentalnym latem, które formalnie nadejdzie dopiero za 10 dni.

12 czerwca 2026, piątek. Już na lotnisku w Krakowie dopadła nas nowoczesność: Ryanair wprowadził obowiązkową odprawę on-line, co oczywiście przez kierowniczkę naszej wyprawy zostało szybko ogarnięte i już parę dni temu Renata wysłała nam, Michałowi i mnie, elektroniczne karty pokładowe, które w postaci efektownego QR-kodu musieliśmy sobie wygenerować i zrzucić do pamięci telefonów. Teraz przed stanowiskami odprawy naszej linii stoi kilka, a może kilkanaście wag z ekranami i drukarkami. Renata przykłada do czytnika swój, główny QR-kod i do aplikacji Ryanaira wczytana zostaje ta właśnie waga, nAteny lotniskoa którą po kolei kładziemy nasze walizki, otrzymujemy wydruk pasków z kodem kreskowym, oklejamy nimi rączki walizek i poinstruowani (jednak!) przez ludzką obsługę, kładziemy bagaż na taśmie, która z łomotem walizki przewraca i zabiera w drogę. Bagaż znika w czeluściach dworca, a nam pozostaje tylko nadzieja, że inne automaty prawidłowo odczytają te wszystkie kody i skierują bagaż do tego samego samolotu, do którego wsiądziemy my. Kontrola bezpieczeństwa też szybka i bezproblemowa, przechodzimy dalej.

Czas, który zaoszczędziliśmy na odprawie elektronicznej, tracimy w oczekiwaniu na boarding. Niespodziewanie kłaniają mi się z daleka jacyś młodzi ludzie – z grubsza poznaję swoich dawnych uczniów z POSA, potem podchodzą rodzice. To kilkuosobowa ekipa z TPN pod wodzą dyrektora Szymona Ziobrowskiego czeka na swój boarding: lecą najpierw do Warszawy, potem do Delhi, a na koniec – w Himalaje. Ja ze swoimi Atenami czuję się jak prowincjusz…

Żegnają się z nami i wchodzą do samolotu. My godzinę później przechodzimy do naszego gejtu, pokazujemy QR-kod, wchodzimy na pokład. Nikt nie sprawdza ani wagi, ani rozmiarów bagażu pokładowego. Dobre dwadzieścia minut przed rozkładową godziną odlotu jesteśmy wszyscy na pokładzie, drzwi zamknięte, pilot się wita i mówi, że jak nas wieża puści, to odlecimy wcześniej. Ale nie puszcza i odlatujemy później. To bez znaczenia – w niecałe dwie godziny lądujemy na lotnisku w Atenach.

Nie cierpię go. Jest ogromne, rozległe i pełne chaosu. Odnoszę wrażenie, że wylądowaliśmy gdzieś koło Pireusu i teraz, żeby odebrać bagaż, musimy pokonać parę kilometrów tunelu ciągnącego się w kierunku Aten. Owszem, dla dzieci to może być atrakcja – poruszamy się w poszczególnych segmentach po ruchomych chodnikach, obserwując na ścianach graffiti z zabytkami Aten, a na filarach portrety światowych twórców awiacji. Zastanawiam się, jak transportują bagaże – przecież przyleciały i wylądowały w tym samym miejscu, co my?

O ile przyleciały…

Polis Grand HotelDocieramy wreszcie do taśmy bagażowej, walizki – uff! – wyjeżdżają nam naprzeciw – i teraz musimy jeszcze pokonać piechotą z pół kilometra do parkingu, na którym mamy się spotkać z osobą, udostępniającą nam samochód. Trochę czekamy, pani wypożyczająca podjeżdża, przejeżdżamy do wypożyczalni jej samochodem, wypożyczamy. Upał, mimo późnego popołudnia, coraz większy. Wsiadamy, jedziemy – Michał jedzie – do Aten. Tłok w mieście ogromny. I to samo wrażenie, co przed paroma laty: Ateny rozbudowywały się gwałtownie w czasach tanich unijnych kredytów i rządów lewicowej Syrizy. A kiedy Unia przykręciła kurek i narzuciła surowy program naprawczy, polegający głównie na oszczędnościach – rozmach inwestycyjny się skończył i teraz mnóstwo domów straszy szkieletami niewykończonych górnych pięter. Widok na Akropol

Przy pomocy nawigacji i Renatki Michał dowozi nas do luksusowego, czterogwiazdkowego hotelu Polis Grand Hotel. To polis raczej nie ma nic wspólnego ani  z policją, ani z Polską: rozumiem, że to jest miejski Grand Hotel. Meldujemy się, ja zostaję z bagażami w lobby, Michał z Renatą odjeżdżają odstawić samochód na pobliski podziemny parking. Lokujemy się na trzecim piętrze, pokój ciasny, ale z balkonem. Po prawej stronie zachodzące słońce oświetla doskonale widoczny Akropol.

Odświeżamy się, przebieramy – nie mamy smokingów ani innych strojów wieczorowych, ale jakoś przyzwoicie ogarnięci wjeżdżamy na ostatnie piętro, podchodzimy jeszcze trochę po schodach i lokujemy się w widokowej restauracji, w której Renata jeszcze z Polski zarezerwowała stolik na kolację. Głównym daniem jest widok na Akropol, przepięknie teraz oświetlony.

Byłem tam dwa razy, tym razem nie mamy go w planie. Ale jest – i wciąż wywołuje zachwyt. Nie dlatego, że piękny – choć jest piękny, zwłaszcza teraz – z daleka i w kontraście do coraz ciemniejszego nieba. Ale dlatego, że to jeden z powszechnie rozpoznawanych symboli cywilizacji helleńskiej. Nie: cywilizacji w ogóle. Wznosi się zaledwie 70 metrów nad miastem, ale teraz, wieczorem z pewnej odległości wygląda, jakby łączył Ateny z niebem. Ludzie mieszkali tam już w neolicie, w czasach mykeńskich, gdy Argos panowało też nad Attyką, był tu pałac z królewskim megaronem, a potem, po wiekach ciemnych, zaczęto budować na Akropolu pierwszą świątynię Ateny. Legenda głosi, że o bycie boskim patronem nowo powstającego miasta konkurowali starszy brat króla bogów Zeusa – Posejdon i waleczna oraz mądra Zeusowa córka – Atena. W zasadzie był to konkurs ofert: Posejdon uderzył trójzębem o skałę Akropolu i wytrysnęło tam źródło słonej wody, ponoć leczniczej. A Atena wbiła w ziemię wzgórza swoją włócznię – i w tym miejscu wyrosło drzewo oliwne. Mieszkańcy miasta uznali, że Nike rozwiązująca sandałdrzewo, które daje cień i owoce, z których oliwa jest niezbędna w kuchni i przy smarowaniu powozów, a nocami daje światło – jest lepszym darem. Drzewo oliwne nadal rośnie pod ścianami Erechtejonu – poświęconej Atenie świątyni na Akropolu. Cherlawe jest trochę i ma może ze 200 lat, ale utrzymuje się, że jest to jakaś prawnuczka tamtej ateńskiej oliwki, cudownie wyrosłej trzy tysiące lat temu. Żeby się Posejdon nie gniewał o to, że nie zwyciężył w tym castingu, jego źródło umieszczono w specjalnej cysternie, do której cudowna morska woda napływała ze studni, połączonej z morzem oczywiście. Dziś studnia jest, ale jakoś dziwnie bezwodna. Ale i tak każdy odwiedzający Akropol widzi w Erechtejonie głównie sześć posągów pięknych kobiet – Kariatyd. Tutaj są kopie – pięć oryginałów jest w usytuowanym u podnóża góry Muzeum Akropolu, a szósty ukradli Anglicy i trzymają w British Muzeum.

Pierwsze, archaiczne świątynie na Akropolu zostały zniszczone w czasie wojen perskich, w 480 r. p.n.e. Odbudowano je, a właściwie wybudowano na nowo w okresie klasycznym, z rozkazu Peryklesa (495-429), w drugiej połowie V wieku. Budowę nadzorował najsłynniejszy grecki rzeźbiarz, Fidiasz (490-430). To, co dziś widzimy na Akropolu, to tylko cień cieniów tego, co Ateńczycy stworzyli w dowód wdzięczności dla Ateny i innych bogów, którzy pomogli im pokonać Persów. Partenon, Erechtejon, Propyleje, niewielka świątynia Ateny Nike, zwycięskiej… To co widzimy to biały, w zasadzie bezbarwny szkielet – kiedyś świątynie miały kolorową, trochę kiczowatą z dzisiejszego punktu widzenia, polichromię. Pod dachami budynków biegły kunsztownie rzeźbione fryzy – dziś w większości także ukradzione przez Brytyjczyków. Pośrodku między świątyniami stał wielki na 16 m brązowy posąg Ateny autorstwa Fidiasza – bogini trzymała swoją tarczę, słynną egidę i wspierała się na włóczni, której złoty grot błyszcząc w słońcu, widoczny był podobno nawet na statkach, zbliżających się do Pireusu. Ale ja z ozdób Akropolu zapamiętałem fragment fryzu ze świątyni Ateny Zwycięskiej, który dziś jest – mocno uszkodzony – w Muzeum Akropolu, lecz ćwierć wieku temu chyba był jeszcze in situ, przynajmniej tak zapamiętałem. To słynna Nike rozwiązująca sandał, dzieło przypisywane mylnie Fidiaszowi, ale powstałe ok. 410 r. p.n.e., czyli w 20 lat po śmierci mistrza. Jednak kunszt wykonania wskazuje, że tworzył je zapewne ktoś z jego szkoły, być może Kallimachos, albo Alkamenes. Zawsze mnie to wzrusza – jak ludzki jest gest bogini, jak pięknie spod marmurowej szaty wyziera jej marmurowe ciało, jakie to jest nowoczesne. Fachowcy ten rodzaj rzeźby określają mianem stylu mokrych szat… Wyobrażacie sobie którąś z chrześcijańskich świętych w mokrej szacie? Albo zdejmującą sandał?

Zmęczenie powoli daje o sobie znać. Przed północą (tutejsza – w Polsce jest dopiero przed 11-tą) wracamy na nasze trzecie piętro.

Akropol

Spis treści

C.d.n.