Maciej Pinkwart
Grecja 2026
Słoneczny patrol
6. Mrówki, komary i jabłko niezgody

Jest niedziela, 14 czerwca 2026. Czekamy na prom na wyspę Egina, w Archipelagu
Sarońskim. Na pireuskim promowisku ruch jak dawniej na dworcu PKS w Zakopanem.
Nasza jednostka przypływa punktualnie, przybysze wysiadają, samochody
wyjeżdżają, teraz my wsiadamy. Bilety mamy wykupione przez Internet, składają
się głównie z QR-kodów, które pokazujemy przy wejściu, siadamy na średnim
pokładzie na miejscach w zasadzie zacienionych, fajno jest. Od połowy drogi
towarzyszą nam mewy, liczące na fruwające w powietrzu chrupki, których
pasażerowie im nie skąpią. Cierpnie mi skóra na widok tego, jak dziecko trzyma
przysmak w ręku i wabi nim mewę. Wiem, jaką siłę ma, że tak powiem, mewi zgryz i
wiem też, że mając do wyboru kukurydziany chrupek i trzymające go mięsko, może
wybrać mięsko. Ale nic złego się nie dzieje, mewa porywa chrupek i odlatuje,
płyniemy dalej.
Nasz prom należy do floty sarońskiej, a więc lokalnej, wożącej pasażerów z
Pireusu na wyspy tego niewielkiego archipelagu, leżącego na wschód od
kontynentalnej Attyki – tej części Grecji, w której leżą Ateny, częściowo na
wysokości północnego Peloponezu. Prócz naszego celu dzisiejszej podróży – Eginy,
do Wysp Sarońskich zaliczają się jeszcze Poros, Angistri, Spetses, Hydra
(wyłączona całkowicie z ruchu samochodowego), Dokos i największa z nich –
Salamina. Tylko o tej ostatniej coś wiedziałem wcześniej, głównie to, że w
cieśninie między nią a Attyką w 480 r. p.n.e. rozegrała się wielka bitwa morska,
w której morskie wojska greckie, dowodzone przez Temistoklesa pokonały flotę
perską, a armią perską dowodził osobiście wielki król – Kserkses.
Minęła godzina, prom wchodzi do portu w Eginie – bo stolica wyspy nazywa się tak
samo jak wyspa. Jestem tu pierwszy raz – moi towarzysze byli to już prawie 30
lat temu, ale tylko w tej miejscowości. Wsiadamy w auto i wygodną drogą, przez
zielone gaje pistacjowe (pistacja jest głównym towarem eksportowym Eginy)
jedziemy do miejsca przeznaczenia, niewielkiego kurortu o nazwie Agia Marina.
Dziwnym zbiegiem okoliczności tak samo nazywa się nasza ulubiona miejscowość na
Krecie, gdzie zwykle zatrzymujemy się, przylatując do Chani u naszego gazdy
Sofoklisa. Egińska Agia Marina leży prawie dokładnie po drugiej stronie wyspy
niż stolica. Po dwudziestu minutach i pokonaniu trzynastu kilometrów w poprzek
wyspy przez góry nawigacja doprowadza nas do naszej rezydencji, która nazywa się
Oneiro i znajduje się niemal nad morzem, na południowym skraju
miejscowości, ale na sporym wzniesieniu, które zresztą nasz fiat tipo pokonuje z
łatwością.
Na małym parkingu kilka samochodów, jeszcze trochę wyżej dwa domki, opodal
basen, który po całym dniu podróży kusi szalenie. Ale najpierw musimy się
wprowadzić do naszej onirycznej rezydencji, w której zajmiemy duże
pomieszczenie na parterze, które na razie jest zamknięte, bo przyjechaliśmy
przed czasem. Lokalizujemy telefonicznie osobę, która ma klucze, a ma też
posprzątać dom i przygotować go na nasz przyjazd. Wreszcie przychodzi, daleko
nie ma, bo mieszka zaraz obok. Okazuje się, że ma na imię Julia i przyjechała na
Eginę ze… Szczecina.
Czekając na to, aż dźwięk odkurzacza umilknie, rozglądamy się po okolicy.
Oneiro od dwóch stron ma szeroki taras – z widokiem na basen i z widokiem na
morze, na wschód i na południe. Całą Eginę mamy za plecami.
Wyspa jest spora – ma ponad 87 km2 i mieszka tu stale 13,5 tys. osób.
Rocznie odwiedza ją ok. dwóch milionów osób. Nazwa pochodzi jakoby od imienia
nimfy Ajginy, którą uwiódł, oczywiście, Zeus i posiadł ją na wyspie, która
pierwotnie nazywała się Ojnone. Z tego związku urodził się Ajakos – ojciec
Peleusa, a dziadek Achillesa. Ojnone była wyspą bezludną, zamieszkałą tylko
przez mrówki. Ajakos, bądź co bądź boski syn, dorósł szybko, na cześć matki
zmienił nazwę wyspy na Aiginę – co się czyta jak Eginę – po czym uznał, że
należy mu się być królem i uprosił Zeusa, żeby egińskie mrówki zamienił na ludzi
– jego poddanych. Stary bóg spełnił jego prośbę i tak powstał lud Myrmidonów,
ludzi-mrówek, bo mrówka to w starożytnej grece μύρμηξ mýrmēx, a μυρμηδών myrmedṓn to
mrowisko. Owidiusz w Metamorfozach
opisał jak to się stało: otrzymawszy
taka prośbę od syna, Zeus zesłał na niego sen, w którym mrówki chodziły sobie po
drzewie, a jak która zeszła na ziemię, to zmieniała się w człowieka.
Myrmidonowie – to znów wiemy od Homera – brali udział w wojnie trojańskiej jako
żołnierze Achillesa. Byli nieokrzesani, brutalni i okrutni, a wszelkie rozkazy
wykonywali natychmiast i skrupulatnie, nie dbając o własne życie.
I jeszcze o mamie Ajakosa, Eginie: swoim zwyczajem Zeus wydał kochankę za mąż za
Aktora. Uwaga: Aktor to imię, a nie zawód, bo aktor sceniczny to po grecku –
ciekawe! – ὑποκριτής (hypokrites). Tak, od tego pochodzi słowo
hipokryta, a pierwotnie znaczyło ono opowiadacz historii. Z owym
Aktorem Egina miała drugiego syna, Menojtiosa, o którym wiemy, że brał udział w
wyprawie Argonautów, a nawet przez jakiś czas był sternikiem statku Argo. Na
Argo płynął też Peleus, syn Ajakosa. To cała długa historia, ale o tym kiedy
indziej, bo mało się wiąże z Eginą – na skutek nieszczęśliwych przypadków Peleus
musiał z Eginy uciekać, a wraz z nim Myrmidonowie. Osiedli w dalekiej Tesalii na
północy Hellady, i to tam, ze związku Peleusa z nimfą Tetydą urodził się
Achilles, ten którego matka chciała uczynić nieśmiertelnym zanurzając niemowlę w
nurtach rzeki Styks, ale trzymała go przy tym za piętę, no i dalej już wszyscy
wiedzą, co było. Na przedpolu Troi Parys, który był świetnym łucznikiem albo
wiedział o tej słabiźnie – pięcie Achillesa, albo po prostu miał
szczęście: trafił i było po zawodach. Inna rzecz, że ze strzałą w pięcie nie
musiał Achilles umrzeć, ale umarł, bo strzała była zatruta i to prawdopodobnie
jadem Hydry Lernejskiej. Niepełna nieśmiertelność okazała się gorsza od pełnej
śmiertelności: z którą przeżyli inni bohaterowie wojny. Sprawiedliwość boska
dosięgła jednak Parysa i to w myśl zasady: kto łukiem wojuje… Zabił go
bowiem świetny łucznik Filoktet, także Tesalczyk, choć nie Myrmidon, wyposażony
w łuk samego Heraklesa. A żeby było symetrycznie – strzała, którą Filoktet
ugodził Parysa, też była zatruta i też jadem Hydry Lernejskiej. Ta Hydra,
mieszkająca w Lernie koło Argos na Peloponezie, co prawda dawno już była ubita w
ramach drugiej pracy Heraklesa, ale jadu pewno z niej utoczono niejedną beczkę i
sprzedawano chętnym.
Dobra, Parysowi się należało, ale i Achillesowi poniekąd też. Bo sprawa wojny o Troję (zostawmy na boku przyczyny ekonomiczne, polityczne i militarne) nie zaczęła się wcale od tego, że piękny ale głupi królewicz trojański Parys uwiódł i porwał (akurat, porwał, sama chciała!) piękną żonę Menelausa, królową Sparty Helenę.

Tak naprawdę winni są rodzice Achillesa, Peleus i Tetyda, którz
y na
swoje wesele nie zaprosili potężnej Eris, wkurzającej i wiecznie niezadowolonej
bogini chaosu i niezgody. Ta niezaproszona wtargnęła na wesele i rzuciła między
ucztujących bogów i ludzi jabłko z napisem: dla najpiękniejszej. Ile razy
to opowiadam, zawsze po cichu zastanawiam się: w jakim języku napisane było to o
jabłku? Bo jeśli było to o pokolenie przed wojną trojańską, to na ziemiach
greckich języka greckiego jeszcze nie zapisywano, były co najwyżej dokumenty
księgowe zapisane pismem linearnym B. No, jasne, boginie kłócące się o jabłko
musiały to pismo znać…
Bo o prezent wrednej Eris natychmiast pokłóciły się Hera, żona Zeusa, Atena,
jego córka i Afrodyta, jego… ciotka. Zeus umył ręce i polecił boginiom udać się
na górę Idę, gdzie młodziutki Parys terminował jako pasterz, nie wiedząc
o swoim królewskim pochodzeniu. I to jemu boginie kazały wybrać spośród siebie
tę, której dostanie się jabłko niezgody. Oczywiście, immanentną częścią
tego castingu była korupcja: Hera obiecała mu władzę nad Azją i Europą oraz
niewyobrażalne bogactwo, Atena – mądrość i waleczność, a Afrodyta – miłość
najpiękniejszej kobiety świata. A najpiękniejszą, wśród ziemianek, była Helena.
A egiński Ajakos po śmierci został jednym z trzech sędziów w Hadesie, obok
kreteńskich synów Zeusa i Europy – Minosa i Radamantysa.
Ale historia smutnych romansów Eginy jeszcze się nie kończy. Bo ów Menojtios,
syn Aktora, też miał syna. I ten syn nazywał się Patroklos. Tak, to ten
Patroklos, który był najbliższym przyjacielem, kochankiem i kuzynem Achillesa.
Obaj byli pod Troją, a kiedy Achilles obraził się na Agamemnona i odmówił
dalszego udziału w walce, Patroklos wdział jego zbroję i ruszył w pole, gdzie
spotkał się z trojańskim królewiczem Hektorem, który myślał, że walczy z
Achillesem. Ale nie zbroja czyni Achillesa i Patroklos poległ z ręki królewicza.
Achilles najpierw rozpaczał, potem się wściekł i zabił Hektora, ale jak już
wiemy, nie za długo go przeżył.
Julia posprzątała, dostaliśmy klucze, rozpakowujemy się. Spędzimy tu cztery dni.
Niestety, też cztery noce. Już po pierwszej przekonam się, że nazwa rezydencji,
Όνειρο γλυκό, Oneiro glyko, słodki sen to spora przesada. Albo może
licencja poetica. Nasz lokal najprawdopodobniej był dawniej restauracją, a może
barem w okolicach plaży (morze mamy tu kilkadziesiąt
metrów w linii poziomej i
kilkanaście w pionowej), o czym może świadczyć i taras widokowy, dziś z już
mocno ograniczonym widokiem, zasłoniętym przez drzewa, i kuchenka, połączona z
półokrągłym barem, jak i łazienka, składająca się z dwóch symetrycznych „oczek”,
z których jedno przeznaczone jest na ubikację, a drugie – na prysznic. Podwójna
jest też umywalka. Brakuje jakichkolwiek wieszaków na ręczniki i ubrania, w
pokoju nie ma szaf, a klimatyzacja wyposażona jest w ma
lowniczy wiatrak, jak z
barów westernowych. I, co najważniejsze i dla mnie okaże się niemal mordercze –
brakuje siatek przeciwko komarom. A są w zasadzie ledwie trzy otwory do
osłonięcia – w pokoju drzwi na taras, w łazience dwa malutkie okienka. Duże okna
w pokoju nie otwierają się. Szybko obliczam, że inwestycja tego rodzaju
kosztowałaby gospodarza mniej więcej jedną czwartą kwoty, którą płacimy tu za
jeden dzień pobytu…
Ale nic to, jakoś damy radę. Rozgaszczamy się, kąpiemy w basenie, odpoczywamy i
pod wieczór wzdłuż plaży idziemy na kolację, jednocześnie obczajając
najbliższą okolicę. Plaża ma tu około pół kilometra długości, bliżej nas jest
kamienista, a w morzu – skalista, dalej – piasek i na plaży, i w morzu jest
drobny. Zejście łagodne, może aż do przesady: ze sto metrów trzeba przejść w
głąb morza, żeby zanurzyć się powyżej pasa.
Wracamy do naszego Oneiro, siedzimy na tarasie podziwiając morze, oświetlone
zachodzącym słońcem, nieliczne przepływające statki i pięknie oświetloną
świątynię na wznoszącej się na 170 m n.p.m. górze, zamykającej panoramę od
północy. Z daleka wygląda jak miniaturka ateńskiego Akropolu. Po zachodzie
słońca przegrywamy z komarami i chowamy się do środka, starannie zamykając
drzwi. Nie na wiele to się zdaje. Upał, spora wilgotność i chyba nadzieja na
obfity posiłek uruchamiają tabuny wściekłych latających wampirzyc. Nasze
urządzenia antykomarze nic nie pomagają. Podobno każda komarzyca napełnia swój
brzuch tylko raz kłując swoją ofiarę, ale rano budzę się mając w okolicach
lewego kciuka dziesięć śladów po ukąszeniu, na powierzchni może czterech
centymetrów kwadratowych. A opodal jeszcze kilka innych. Mało mnie pociesza to,
że widać jestem smaczny.